Trzy Krzyże Szydłowiec

Na skraju Szydłowca, tuż przy ulicy Kamiennej, wznosi się niewielki kopiec zwieńczony trzema drewnianymi krzyżami. To Góra Trzech Krzyży, zwana też Małą Golgotą – miejsce, które łączy w sobie historię kamieniarskiego rzemiosła, lokalną legendę o cudzie oraz jeden z lepszych punktów widokowych na zabytkowe centrum miasta.

Wzniesienie ma zaledwie niecałe 8 metrów wysokości względem otaczających ulic, ale jego historia sięga czasów, gdy Szydłowiec żył z wydobycia piaskowca. To właściwie nie góra, a hałda – sztuczne usypisko zbudowane z drobnych odłamków skalnych, które powstawały przy wydobywaniu bloków kamiennych. Pozostałości dawnych kamieniołomów otaczają kopiec, choć dziś trudno je dostrzec pod zabudową mieszkalną.

Historia związana z zarazą i cudownym ocaleniem

Według miejscowej tradycji trzy krzyże pojawiły się na wzniesieniu w dramatycznych okolicznościach. W Szydłowcu grasowała zaraza – niektóre źródła wspominają o epidemiach z XVII wieku, inne o grypie hiszpance z początku XX stulecia. Mieszkańcy w akcie desperacji postawili trzy drewniane krzyże skierowane w stronę miasta, prosząc o ochronę przed śmiertelnymi chorobami.

Legenda głosi, że po wzniesieniu krzyży epidemia ustąpiła, a miasto zostało uratowane. Mieszkańcy uznali to za cud. Czy rzeczywiście tak było? Trudno dziś to potwierdzić – historycznych dowodów brakuje. Pewne jest natomiast, że miejsce to od pokoleń ma szczególne znaczenie dla szydłowczan.

Według różnych przekazów grypa hiszpanka zabiła kilkuset mieszkańców Szydłowca, ale po postawieniu trzech krzyży nikt już nie zachorował. Od tamtych wydarzeń minęło prawdopodobnie około 100 lat.

Kamieniarski rodowód wzgórza

Zanim na szczycie stanęły krzyże, to miejsce było zwykłym wysypiskiem odpadów kamiennych. Pierwsza wzmianka o kopalni piaskowca w tym rejonie pochodzi prawdopodobnie z 1645 roku. W dokumentach z tamtego okresu widnieje informacja o „górze kamiennej, która świeżo otworzyła”, co sugeruje, że w Szydłowcu działały wówczas co najmniej dwa wyrobiska.

Wydobycie piaskowca to był przez wieki fundament gospodarki miasta. Szydłowieccy kamieniarze i rzeźbiarze tworzyli tu dynastię rzemieślników, których prace można spotkać w całym regionie. Góra Trzech Krzyży to fizyczny ślad tej tradycji – kopiec zbudowany z tego, co pozostało po wycinaniu bloków przeznaczonych na budowle i rzeźby.

Co zobaczysz na szczycie

Krótka wspinaczka prowadzi na szczyt usypiska, gdzie stoją trzy drewniane krzyże. Przy środkowym umieszczono kamienną figurę Matki Boskiej – dar od Anny Sulimy-Barańskiej, pochodzącej z tradycyjnej szydłowieckiej rodziny kamieniarzy i rzeźbiarzy. To symboliczne połączenie religijnej tradycji miejsca z kamieniarskim dziedzictwem miasta.

Ze szczytu rozciąga się widok na centrum Szydłowca. Dominuje gotycka bryła kościoła farnego pw. św. Zygmunta, za którym częściowo widać renesansowy ratusz. W drzewach po lewej stronie ukryty jest zamek Szydłowieckich. To dobry punkt, żeby zorientować się w układzie starego miasta przed zwiedzaniem.

Miejsce ma klimat kontemplacji, choć niestety bywa też celem wandali. Służby miejskie regularnie sprzątają szczyt z pozostałości po nocnych libacjach, a teren objęty jest szczególnym nadzorem policji.

Część ścieżki edukacyjnej

Góra Trzech Krzyży to jeden z przystanków na ścieżce edukacyjnej „Szydłowiec – miasto na kamieniu”. Trasa ta pokazuje związek miasta z wydobyciem i obróbką piaskowca – od historycznych kamieniołomów, przez warsztaty kamieniarskie, po zabytki wykonane z lokalnego surowca.

Warto połączyć wizytę na Górze z pozostałymi punktami ścieżki. W niedalekim centrum czekają: zamek Szydłowieckich z muzeum, ratusz, pręgierz, synagoga Garbarska czy pomnik Tadeusza Kościuszki. Wszystko w zasięgu spaceru.

Dla kogo to miejsce

Góra Trzech Krzyży to przede wszystkim punkt dla osób zainteresowanych lokalną historią i tradycją. Nie jest to spektakularna atrakcja – raczej kameralne miejsce z ciekawą opowieścią. Spodoba się miłośnikom legend, historii regionalnej i kamieniarskiego rzemiosła.

Rodziny z dziećmi mogą tu zajrzeć jako element dłuższego spaceru po Szydłowcu. Wspinaczka jest krótka i łatwa, więc nie stanowi wyzwania nawet dla najmłodszych. Punkt widokowy pozwala dzieciom zobaczyć miasto z innej perspektywy.

Fotografowie docenią widok na zabytkowe centrum, szczególnie w złotej godzinie. Osoby religijne traktują to miejsce jako punkt modlitwy i zadumy – szczególnie podczas pandemii koronawirusa w 2020 roku odbywały się tu drogi krzyżowe w intencji ustania zarazy, nawiązując do dawnej tradycji.

W czasach pandemii COVID-19 mieszkańcy Szydłowca przypominali sobie o znaczeniu Góry Trzech Krzyży. Młodzi ludzie wraz z księżmi weszli na wzniesienie, by modlić się o oddalenie zarazy – tak jak czynili to ich przodkowie wieki temu.

Praktyczne informacje

Lokalizacja: ul. Kamienna (rejon Podgórza), Szydłowiec. Góra znajduje się na skraju miasta, łatwo ją rozpoznać po trzech krzyżach na szczycie.

Dostęp: Miejsce dostępne całodobowo i bezpłatnie. To otwarty teren bez ogrodzeń i bramek. Ścieżka na szczyt jest krótka, ale wymaga krótkiej wspinaczki po zboczu usypanym z kamiennych odłamków – warto mieć wygodne obuwie.

Czas zwiedzania: 15-20 minut wystarczy, żeby wejść na szczyt, obejrzeć krzyże i podziwiać widok. Jeśli chcesz tu dłużej posiedzieć i odpocząć, zaplanuj pół godziny.

Dojazd: Z centrum Szydłowca to około 10-15 minut spacerem. Można dojechać samochodem – najbliższe miejsce do zaparkowania znajduje się przy ulicy Kamiennej. Góra leży przy trasie spacerowej łączącej centrum z innymi atrakcjami miasta.

Co zabrać: Wygodne buty do chodzenia po nierównym terenie. Latem warto mieć wodę – na szczycie nie ma cienia. Aparat lub telefon do zdjęć panoramy miasta.

Połączenie z innymi atrakcjami: Góra Trzech Krzyży to doskonały początek lub zakończenie zwiedzania Szydłowca. W centrum (15 minut spacerem) czekają: zamek z muzeum, ratusz, kościół farny, pręgierz i synagoga. Całość można obejrzeć w ciągu 2-3 godzin.