Tropy Dinozaurów Stąporków

W lasach nieopodal Stąporkowa, w dawnej kopalni glin, można zobaczyć coś naprawdę nietypowego – autentyczne tropy dinozaurów sprzed 200 milionów lat. Rezerwat Gagaty Sołtykowskie to nie tylko księżycowy krajobraz wyrobiska, ale przede wszystkim miejsce, gdzie historia zapisała się dosłownie w kamieniu. Pod drewnianą wiatą, na powierzchni piaskowca, widać odciski łap gigantycznych zauropodów i drapieżnych teropodów.

Co ważne – to nie jest kolejna atrakcja z plastikowymi modelami. To prawdziwe skamieniałości śladowe, które naukowcy uznali za unikalne w skali światowej.

Najstarszy dowód stadnego życia dinozaurów

Tropy pochodzą z okresu dolnej jury, sprzed około 200 milionów lat, kiedy tereny dzisiejszego Stąporkowa były doliną meandrującej rzeki. Pod wiatą zabezpieczono ślady dwóch dorosłych wielkich zauropodów – roślinożernych gigantów – oraz stadko czterech młodych osobników. Obok nich widać tropy dwóch dilofozaurów, średniej wielkości drapieżników z grupy teropodów.

To właśnie te odkrycia stanowią najstarszy na świecie dokument stadnego życia zwierząt. Wcześniej naukowcy przypuszczali, że dinozaury mogły żyć w grupach, ale dopiero znalezisko z Gagatów Sołtykowskich dostarczyło na to twardych dowodów. Widać tu wyraźnie, że młode osobniki przemieszczały się razem z dorosłymi – prawdopodobnie w poszukiwaniu pożywienia lub bezpieczniejszego terenu.

W rezerwacie opisano nowy ichnogatunek – Kayentapus soltykovensis, nazwany od miejsca odkrycia. Rekonstrukcję tego teropoda można zobaczyć w Państwowym Instytucie Geologicznym w Warszawie.

Rezerwat w dawnej kopalni – krajobraz jak z innej planety

Rezerwat Gagaty Sołtykowskie powstał w 1997 roku na terenie dawnej kopalni odkrywkowej glin ceramicznych, wykorzystywanych do wyrobu cegieł. Dziś wyrobisko przypomina księżycowy krajobraz – strome ściany z odsłoniętymi warstwami skał, płaskie tereny dawnego dna kopalni i charakterystyczne formy geologiczne.

Nazwa rezerwatu pochodzi od gagatów – rzadkiej bitumicznej odmiany węgla brunatnego, zwanej także czarnym bursztynem, która była używana jako materiał jubilerski. W pokładach iłów można znaleźć fragmenty tego błyszczącego minerału, powstałego z uwęglenia jurajskich drzew z rodziny araukarii.

Samo miejsce robi wrażenie niezależnie od tropów. Odsłonięte warstwy skalne, piaskowce i iły tworzą niecodzienny pejzaż, który kontrastuje z otaczającym lasem. Warto poświęcić chwilę na spacer po całym terenie rezerwatu – nie tylko przy wiacie z tropami.

Co dokładnie zobaczysz pod wiatą

Zabezpieczone tropy znajdują się na powierzchniach ławic piaskowców, które zostały specjalnie wyczyszczone i zakonserwowane. Największe odciski należą do zauropodów – roślinożernych olbrzymów, które były jednymi z największych zwierząt lądowych w historii Ziemi. Widać wyraźnie zarówno ślady dorosłych osobników, jak i znacznie mniejsze tropy młodych dinozaurów.

Obok nich dostrzec można odciski dwunożnych drapieżników. Wśród teropodów zidentyfikowano tropy wielkich drapieżników, prawdopodobnie allozaurów, średnich dilofozaurów oraz mniejszych gatunków. Niektóre ślady są bardzo wyraźne, inne bardziej zatarte – ale to właśnie dodaje autentyczności temu miejscu.

Tropy zostały pozostawione w różnych sytuacjach życiowych – podczas przemieszczania się na lądzie lub w środowisku wodnym. To fascynujący szczegół, który pozwala wyobrazić sobie, jak wyglądało to miejsce miliony lat temu.

Jak zwiedzać rezerwat Gagaty Sołtykowskie

Rezerwat znajduje się w lasach Nadleśnictwa Stąporków, nieopodal miejscowości Wólka Plebańska. Od parkingu prowadzi utwardzona ścieżka, a następnie drewniane kładki, które ułatwiają poruszanie się po terenie. Przy wejściu do rezerwatu jest rozwidlenie – większość osób kieruje się najpierw w lewo, gdzie krótkim szlakiem (około 10-15 minut spokojnym krokiem) dociera się do wiaty z głównym stanowiskiem tropów.

Po obejrzeniu zabezpieczonych śladów warto wrócić do rozwidlenia i wybrać drugą trasę – wyboistą drogą w górę. Tam, po lewej stronie, znajduje się kolejne stanowisko z płytami piaskowca utrwalającymi inne ślady dinozaurów. Cały spacer po rezerwacie zajmuje około godziny, choć można zostać dłużej, zwłaszcza jeśli ktoś interesuje się geologią lub po prostu lubi nietypowe krajobrazy.

Teren jest dostępny przez cały rok. Latem najlepiej wybrać się rano lub wieczorem, bo brak zacienienia przy wiacie może być uciążliwy w upalne dni. Jesienią i wiosną rezerwat wygląda szczególnie malowniczo – otaczający las zmienia kolory, a samo wyrobisko nabiera jeszcze bardziej surowego charakteru.

Praktyczne informacje – ceny, dojazd, czas zwiedzania

Rezerwat Gagaty Sołtykowskie jest zarządzany przez Nadleśnictwo Stąporków i dostęp do niego jest bezpłatny. Nie ma bramek, kas ani wyznaczonych godzin otwarcia – można przyjechać o dowolnej porze dnia. Parking znajduje się przy drodze leśnej, również bez opłat.

Dojazd samochodem: z Kielc kierunek Końskie, następnie Stąporków. Z centrum Stąporkowa trzeba jechać w stronę Wólki Plebańskiej, a dalej kierować się oznaczeniami do rezerwatu. Droga jest asfaltowa, a następnie leśna – utwardzona, ale wąska. Na miejscu jest niewielki parking.

Komunikacja publiczna jest tutaj mocno ograniczona. Najbliższa stacja kolejowa to Stąporków, ale stamtąd do rezerwatu jest jeszcze kilka kilometrów. Najwygodniej dotrzeć własnym samochodem lub rowerem.

Na zwiedzanie samego rezerwatu wystarczy godzina, ale warto połączyć to z innymi atrakcjami w okolicy – niedaleko znajduje się rezerwat Skałki Piekło pod Niekłaniem z malowniczymi formacjami skalnymi czy pomnik przyrody dąb Hubal.

Dla kogo to miejsce

Rezerwat sprawdzi się przede wszystkim dla rodzin z dziećmi, które fascynują się dinozaurami. To jedno z nielicznych miejsc w Polsce, gdzie można zobaczyć autentyczne tropy – nie rekonstrukcje, nie modele, tylko prawdziwe ślady sprzed 200 milionów lat. Dzieci zazwyczaj są zachwycone, zwłaszcza te, które lubią paleontologię.

Miejsce zainteresuje też miłośników geologii i nietypowych krajobrazów. Dawna kopalnia z odsłoniętymi warstwami skalnymi to ciekawy punkt na mapie, nawet dla osób, które niespecjalnie interesują się dinozaurami. Fotografie stąd wychodzą naprawdę charakterystyczne.

Trasy są stosunkowo krótkie i niezbyt wymagające, choć miejscami mogą być nierówne. Osoby starsze lub z problemami z poruszaniem się powinny wziąć to pod uwagę – kładki są drewniane, a część terenu ma spore deniwelacje.

Rezerwat zajmuje około 14 hektarów i chroni nie tylko tropy dinozaurów, ale także odsłonięcia dolnojurajskich skał oraz okazy mineralogiczne i paleontologiczne.

Nie jest to miejsce na całodniową wycieczkę, ale jako punkt na trasie po Świętokrzyskiem sprawdza się idealnie. Warto połączyć wizytę z innymi rezerwatami w okolicy albo po prostu zatrzymać się na godzinę podczas dłuższej podróży. Brak opłat i swobodny dostęp sprawiają, że można przyjechać spontanicznie, bez wcześniejszych rezerwacji czy planowania.