Park Miejski im. Małachowskich

Park Miejski im. Małachowskich w Końskich to zespół pałacowo-parkowy z XVIII wieku, który powstał z niezrealizowanych marzeń o magnackiej rezydencji. Zamiast okazałego pałacu powstały skrzydła boczne i wyjątkowy park z budowlami, których próżno szukać gdzie indziej – egipska oranżeria, grecka świątynia i neogotycki domek dla dzieci tworzą niecodzienny klimat. To miejsce dla tych, którzy lubią spacery z historią w tle i nie boją się, że nie wszystko tu jest dopracowane do perfekcji.

Historia niedokończonej rezydencji Małachowskich

W latach czterdziestych XVIII wieku Jan Małachowski, Kanclerz Wielki Koronny, postanowił stworzyć w Końskich rezydencję godną swojej pozycji. Planował pałac wzorowany na rezydencji Augusta II w Pillnitz koło Drezna – z korpusem głównym, galeriami, skrzydłami i pawilonami. Ambitny projekt miał odmienić oblicze miasta.

Rzeczywistość okazała się mniej wspaniała. Wybudowano jedynie skrzydła boczne, pawilony i ogrodzenie z gloriettą, a śmierć fundatora w 1762 roku przerwała dalsze prace. Główny budynek pałacu nigdy nie powstał. Prace kontynuowała żona Jana, Izabela z Humieckich, która założyła geometryczny park w stylu francuskim, rozciągający się wzdłuż głównej osi na planie prostokąta.

W 1793 roku majątek odziedziczył wnuk Jana i Izabeli – Stanisław Małachowski. To właśnie za jego czasów park zyskał najbardziej charakterystyczne budowle. Sprowadził do Końskich włoskiego architekta Franciszka Marię Lanciego, który zaprojektował obiekty nadające parkowi wyjątkowy charakter. Park zmienił też styl z francuskiego na angielski, bardziej krajobrazowy i swobodny.

W 1787 roku do Końskich przyjechał król Stanisław August Poniatowski, który w drodze z Ukrainy do domu zatrzymał się u Małachowskich na dwa dni i zwiedzał miasto oraz okoliczne zakłady przemysłowe.

Co zobaczyć w parku – architektoniczne perełki

Park kryje kilka budowli, które wyróżniają go spośród innych parków miejskich w Polsce. Najsłynniejsza to Oranżeria Egipska – budynek, którego fasada wzorowana jest na egipskich świątyniach, ozdobiona posągami faraonów i hieroglifami. Trudno o bardziej egzotyczny akcent w polskim parku.

Świątynia Grecka to kolejny element, zbudowany według kanonów klasycyzmu. Glorietta – dekoracyjna budowla ogrodowa – stanowiła część pierwotnego ogrodzenia zespołu. W południowej części parku znajduje się neogotycki Domek Wnuczętów, mała budowla przeznaczona niegdyś na zabawy dla dzieci Małachowskich. Przy ogrodzeniu stoją dwie okazałe baszty oraz mała kapliczka neogotycka.

Skrzydła pałacowe, które przetrwały do dziś, zostały przebudowane w XIX wieku. Obecnie mieszczą Urząd Miasta i Gminy oraz niektóre wydziały Starostwa Powiatowego. Nie są dostępne dla zwiedzających w celach turystycznych, ale można je podziwiać z zewnątrz.

Na skraju parku stoi obelisk z popiersiem Tadeusza Kościuszki – dyskretne przypomnienie o polskiej historii. Drugi pomnik Kościuszki, pełnopostaciowy na koniu, znajduje się przed kolegiatą św. Mikołaja w centrum miasta.

Park po przebudowie – nowoczesne oblicze zabytkowego miejsca

Niedawno zakończyła się długo wyczekiwana przez mieszkańców przebudowa parku. Odnowiono alejki, dodano nowe elementy małej architektury, wymieniono oświetlenie. Park stał się miejscem na miarę XXI wieku, choć nie obyło się bez kontrowersji – w 2025 roku wandale zniszczyli 11 lamp oświetleniowych, co pokazuje, że nie wszyscy doceniają wysiłki włożone w rewitalizację.

Po wojnie park przechodził trudne czasy. Władze zdecydowały o wybudowaniu na jego terenie szkoły podstawowej, przedszkola, ulicy i osiedla, co zmniejszyło i zaburzyło pierwotny układ. Podczas okupacji niemieckiej zespół został zdewastowany, gdy skrzydło pałacu przeznaczono na biura niemieckiej administracji.

Dla kogo jest ten park?

To miejsce dla osób, które lubią spacery z elementem historii i architektury. Rodziny z dziećmi znajdą tu przestrzeń do zabawy i odpoczynku, choć nie ma tu typowych placów zabaw czy atrakcji rozrywkowych. Miłośnicy fotografii docenią nietypowe budowle – zwłaszcza Oranżeria Egipska to wdzięczny obiekt do zdjęć.

Park sprawdzi się jako punkt wyjścia do zwiedzania Końskich. W okolicy znajduje się kolegiata św. Mikołaja – jedna z najstarszych świątyń w województwie świętokrzyskim, pochodząca z lat 1492-1520. Warto też zajrzeć do Muzeum Regionalnego przy ul. Piłsudskiego.

Nie jest to miejsce na całodniową wycieczkę. Spacer po parku zajmuje około 40 minut, choć można go połączyć z wizytą w innych atrakcjach miasta. Trasa przez centrum, park i okolice pałacu to około 3 godziny marszu.

Praktyczne informacje – jak dotrzeć i ile kosztuje

Park znajduje się w samym centrum Końskich, między ulicami Partyzantów (północ) i Mieszka I (południe). Od zachodu graniczy z ul. Zamkową, od wschodu z ul. Sportową. Wstęp do parku jest bezpłatny i dostępny cały czas.

Końskie leżą na północy województwa świętokrzyskiego, na skrzyżowaniu drogi krajowej nr 42 i wojewódzkiej nr 728. Z Kielc dzieli je około 47 km, ze Skarżyska-Kamiennej około 38 km, z Radomia około 67 km. Do miasta można dojechać autobusami, choć dworzec przy ul. Sportowej 2 jest nieczynny – połączenia realizowane są z przystanków w centrum.

Po mieście najwygodniej poruszać się pieszo lub rowerem. Parking można znaleźć w centrum, w pobliżu parku. Jeśli planujesz zwiedzić też inne atrakcje w Końskich, warto wiedzieć, że Muzeum Regionalne jest czynne od wtorku do piątku w godzinach 9:00-16:00, a w weekendy 10:00-15:00. Bilet normalny kosztuje 10 zł, ulgowy 5 zł, w niedziele wstęp jest bezpłatny.

Końskie to miasto powiatowe o bogatej historii związanej z rodami Odrowążów, Małachowskich i Tarnowskich. W dawnych czasach kwitło tu odlewnictwo, produkcja powozów, papieru i broni.

Co jeszcze warto wiedzieć

Park ma powierzchnię kilku hektarów i został założony na planie prostokąta. Większość budowli pochodzi z XVIII i XIX wieku i przetrwała do naszych czasów, choć nie wszystkie w idealnym stanie. Zarząd nad parkiem sprawuje Rada Miasta i Gminy Końskie.

W okolicy Końskich znajduje się wiele ciekawych miejsc do odwiedzenia – Sielpia, Modliszewice, Kazanów, a nawet miejscowości o intrygujących nazwach jak Piekło i Niebo. Jeśli lubisz odkrywać mniej znane zakątki Polski, region ten ma sporo do zaoferowania.

Najlepszy czas na wizytę to wiosna i lato, gdy zieleń parku jest w pełni. Jesienią park też ma swój urok, choć niektóre alejki mogą być śliskie od opadłych liści. Zimą park jest mniej uczęszczany, ale zachowuje swój spokojny charakter.

Warto pamiętać, że to miejsce z historią niedokończoną – nigdy nie powstał główny pałac, który miał być sercem całego założenia. Ta niedoskonałość jest jednak częścią uroku tego miejsca. Park Małachowskich to świadectwo ambitnych planów, które nie do końca się ziściły, ale pozostawiły po sobie coś ciekawego.