Pałac Tarnowskich w Końskich

Pałac Tarnowskich w Końskich to właściwie pałac, którego nigdy nie ukończono. W centrum miasta, na 15 hektarach zabytkowego parku, stoją dwa ćwierćkoliste skrzydła i cztery pawilony – wszystko co pozostało z ambitnego planu Kanclerza Wielkiego Koronnego Jana Małachowskiego. Zamiast monumentalnej rezydencji na wzór saskiego Pillnitz powstało coś znacznie ciekawszego: zespół pałacowo-parkowy pełen architektonicznych osobliwości, który dziś służy mieszkańcom jako urząd miejski i miejsce spacerów.

Historia tego miejsca zaczyna się w połowie XVIII wieku, gdy Jan Małachowski postanowił stworzyć w Końskich swoją letnią rezydencję. Miała przypominać pałac Augusta III w Pillnitz koło Drezna – z głównym korpusem pomiędzy dwoma skrzydłami. Zrealizowano jednak tylko część założenia. Do dziś nie wiadomo do końca dlaczego – może zabrakło funduszy, może zmieniły się plany. Efekt jest taki, że zamiast typowego pałacu mamy nietypowy układ architektoniczny z pustą przestrzenią pośrodku.

Historia rodów arystokratycznych w Końskich

Małachowscy trzymali dobra koneckie przez ponad sto lat. To za ich czasów, w 1748 roku, Końskie otrzymały prawa miejskie. W XIX wieku zespół pałacowy przechodził kolejne przebudowy, a park uchodził za jeden z najpiękniejszych w Polsce. W 1870 roku majątek kupił na licytacji hrabia Jan Tarnowski i od tej pory przez następne 75 lat Tarnowscy byli gospodarzami tego miejsca.

Rodzina mieszkała tu do wybuchu II wojny światowej. Podczas okupacji niemieckiej we wschodnim skrzydle ulokowano biura starosty niemieckiego i garaże. To był początek dewastacji – Niemcy nie dbali o zabytkowy charakter budynków.

W 1939 roku w pałacu mieściła się siedziba dowództwa garnizonu niemieckiego. Zachowały się zdjęcia z tego okresu pokazujące oficerów przed budynkiem.

Co wchodzi w skład zespołu pałacowo-parkowego

Dziś zespół składa się z kilku elementów. Dwa ćwierćkoliste, parterowe skrzydła pałacowe z czterema piętrowymi pawilonami to główna część założenia. W zachodnim skrzydle mieści się obecnie Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy, we wschodnim – Urząd Miasta i Gminy oraz Urząd Stanu Cywilnego. Tam też znajdziesz Centrum Informacji Turystycznej.

Ale prawdziwe skarby kryją się w parku. Glorietta – okrągła, klasycystyczna budowla z kolumnami – przez lata popadała w ruinę, niedawno przeszła gruntowny remont. Świątynia Grecka i Oranżeria Egipska to małe pawilony ogrodowe nawiązujące do różnych stylów architektonicznych, typowe dla romantycznych parków z XIX wieku. Jest też Domek Wnuczętów – niewielki budynek, w którym za czasów Małachowskich i Tarnowskich bawiły się dzieci z rodziny. Po wojnie mieścił się tam hufiec ZHP, dziś pracownia grawerska.

Obok Domku stoją dwie okrągłe baszty zwieńczone blankami, część murowanego ogrodzenia. Kapliczka Matki Bożej i altana dopełniają obrazu. Główna aleja parkowa biegnie z północy na południe, łącząc zespół pałacowy z Glorietą i bramą wjazdową od ulicy Mieszka I.

Park miejski z historycznym drzewostanem

Park założono w drugiej połowie XVIII wieku jako regularny ogród francuski. W XIX wieku przekształcono go częściowo w styl angielski – bardziej naturalny, z malowniczymi alejkami i grupami drzew. Zachował się zabytkowy drzewostan, niektóre okazy mają ponad 200 lat.

W 1972 roku park wpisano do rejestru zabytków województwa. Opiekę nad nim sprawuje Wojewódzki Konserwator Zabytków, ale jest to miejsce całkowicie dostępne dla mieszkańców i turystów. Spacerować można tu swobodnie o każdej porze dnia.

Po wojnie znacznie zmniejszono powierzchnię parku – z pierwotnych kilkunastu hektarów został obszar około 15 ha. Zasypano kanał biegnący wzdłuż południowej granicy, część terenu zabudowano. Mimo to pozostaje to jeden z większych zabytkowych parków w regionie świętokrzyskim.

Pałac jako wizytówka miasta

Zespół pałacowo-parkowy to najbardziej rozpoznawalny zabytek Końskich. Znajduje się w samym centrum miasta, tuż obok kościoła św. Mikołaja. Nie jest to jednak typowa atrakcja turystyczna z biletami i przewodnikami – to przede wszystkim funkcjonujący urząd miejski i miejski park.

Można zajrzeć do środka skrzydeł pałacowych w godzinach pracy urzędu, choć wnętrza są już współczesne, dostosowane do potrzeb administracji. Architektura zewnętrzna, barokowe elewacje i układ przestrzenny są tym, co robi największe wrażenie. Warto obejść cały zespół dookoła, żeby zobaczyć różne perspektywy i detale.

Planowany główny korpus pałacu nigdy nie powstał. Przestrzeń między skrzydłami pozostała pusta – dziś jest tam dziedziniec i parking.

Dla kogo to miejsce

Zespół pałacowo-parkowy w Końskich to dobry punkt na liście dla osób zwiedzających Kielecczyznę i okolice. Nie jest to atrakcja na całodniową wycieczkę – raczej godzinny spacer połączony z obejrzeniem architektury i odpoczynkiem w parku. Pasuje dla miłośników historii, architektury i parków zabytkowych.

Rodziny z dziećmi znajdą tu przestrzeń do spacerów i zabaw na świeżym powietrzu. Park jest płaski, wygodny do spacerowania z wózkiem. Nie ma tu jednak placu zabaw czy innych atrakcji stricte dla dzieci – to przede wszystkim zabytek i miejsce do spokojnego odpoczynku.

Fotografom i osobom zainteresowanym architekturą barokową i klasycystyczną miejsce da sporo możliwości. Glorietta, pawilony, baszty – każdy element ma swój charakter i nadaje się na zdjęcia. Najlepsze światło jest rano i wieczorem, gdy słońce pada pod kątem na elewacje budynków.

Praktyczne informacje o zwiedzaniu

Park jest otwarty cały rok, bez ograniczeń czasowych. Wstęp wolny. Można tu przyjść o każdej porze dnia – rano jest spokojniej, w weekendy więcej spacerowiczów.

Wnętrza skrzydeł pałacowych dostępne są w godzinach pracy urzędu (standardowo od poniedziałku do piątku w godzinach urzędowania). Biblioteka w zachodnim skrzydle ma własne godziny otwarcia. Centrum Informacji Turystycznej we wschodnim skrzydle to dobre miejsce, żeby zdobyć więcej informacji o Końskich i okolicy.

Dojazd jest prosty – zespół pałacowy znajduje się przy ulicy Partyzantów w centrum miasta. Jest parking przy urzędzie. Końskie leży przy drodze krajowej nr 42, około 30 km na północ od Kielc. Z Kielc można dojechać autobusem – połączenia są regularne, podróż trwa około 40 minut.

Na zwiedzanie samego zespołu pałacowego i spacer po parku warto przeznaczyć godzinę, maksymalnie półtorej. Jeśli ktoś planuje dłuższy pobyt w Końskich, można połączyć wizytę z obejrzeniem kościoła św. Mikołaja i spaceru po centrum miasta.

W okolicy nie ma restauracji bezpośrednio przy parku, ale centrum Końskich jest tuż obok – tam znajdziesz punkty gastronomiczne. Latem warto zabrać ze sobą wodę na spacer, w parku są ławki do odpoczynku.

To miejsce dla tych, którzy lubią historię nieco niedokończoną, niedoskonałą. Pałac bez głównego korpusu, park z zabytkami w różnym stanie zachowania, miejsce które służy mieszkańcom na co dzień, a nie jest muzealnym eksponatem za szybą. Ma swój klimat i autentyczność.